Dampscherm bij dakisolatie
Ontdek waarom een dampscherm essentieel is bij dakisolatie. Leer hoe damptransport werkt en wat er misgaat bij verkeerde plaatsing.
Een dampscherm lijkt misschien een bijzaak bij dakisolatie, maar het is juist een van de belangrijkste onderdelen voor een geslaagd project. Verkeerde of ontbrekende dampbeheersing leidt tot vochtproblemen, schimmelvorming en zelfs houtrot in de constructie. Dit artikel legt uit hoe damptransport werkt en waarom het dampscherm precies op de juiste plek moet zitten. Na het lezen begrijp je wat er gebeurt met vocht in een geïsoleerde constructie en waarom dit onderdeel zo cruciaal is.
Wat is een dampscherm?
Een dampscherm is een dunne folie die voorkomt dat waterdamp vanuit de woning in de isolatie en dakconstructie doordringt. Dit lijkt een eenvoudig onderdeel, maar het vervult een essentiële rol in het voorkomen van vochtschade.
De functie van een dampscherm
De hoofdfunctie van een dampscherm is het tegenhouden van waterdamp die vanuit de verwarmde binnenruimte naar buiten beweegt. Zonder deze barrière kan vocht in de isolatie condenseren en daar ernstige schade veroorzaken. De keuze wanneer een dampscherm nodig is hangt af van de constructie en het isolatiemateriaal.
In een woning produceren bewoners dagelijks 10 tot 15 liter waterdamp door koken, douchen en ademen. Deze vochtige lucht zoekt altijd de weg naar buiten, en een dampscherm zorgt ervoor dat dit niet via de dakconstructie gebeurt.
Dampscherm, dampremmer of dampfolie?
Deze termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar er zijn belangrijke verschillen. Een dampscherm blokkeert vrijwel alle waterdamp en heeft een hoge Sd-waarde. Een dampremmer laat beperkt damp door en is geschikt voor specifieke constructies.
Dampfolie is de overkoepelende term voor beide types. In de praktijk gebruiken vakmensen meestal de term dampscherm, ook als ze een dampremmer bedoelen. Het verschil zit hem in de mate waarin de folie waterdamp doorlaat.
Hoe werkt damptransport?
Damptransport is het natuurlijke proces waarbij waterdamp van een plek met hoge dampdruk naar een plek met lage dampdruk beweegt. Bij dakisolatie betekent dit dat vocht vanuit de warme woning naar de koude buitenlucht wil.
Vocht beweegt van warm naar koud
Warme lucht kan meer vocht vasthouden dan koude lucht. Daarom beweegt waterdamp altijd van de warme binnenkant van je woning naar de koude buitenkant. Dit gebeurt het hele jaar door, maar vooral in de winter is het verschil groot.
De dampdruk binnen is in de winter vaak twee tot drie keer hoger dan buiten. Dit drukverschil zorgt ervoor dat waterdamp door elke opening of poreus materiaal probeert te ontsnappen. Een dampscherm vormt de barrière die dit voorkomt.
Wat gebeurt er in een geïsoleerde constructie?
In een geïsoleerde dakconstructie neemt de temperatuur geleidelijk af van binnen naar buiten. Ergens in die constructie bereikt de lucht het dauwpunt, de temperatuur waarbij waterdamp condenseert tot druppels. Dit noemen we het condensatievlak.
Zonder dampscherm bereikt waterdamp dit condensatievlak en vormt vloeibaar water. Dit vocht hoopt zich op in de isolatie en het hout, met alle gevolgen van dien. Een goede ventilatie van de constructie helpt om eventueel vocht af te voeren, maar voorkomt het probleem niet volledig.
Waarom is de plaatsing zo belangrijk?
De positie van het dampscherm bepaalt of het zijn werk kan doen. Verkeerde plaatsing maakt het niet alleen nutteloos, maar kan de situatie zelfs verslechteren.
De warme zijde van de isolatie
Het dampscherm hoort altijd aan de warme zijde van de isolatie, dus aan de binnenkant van je woning. Op deze plek vangt het de waterdamp op voordat deze de isolatie kan bereiken. De vuistregel luidt: het dampscherm zit daar waar het warm is.
Bij een hellend dak met binnenisolatie komt het dampscherm dus direct achter de afwerkingsplaat, zoals gipsplaat. Het zit dan tussen de verwarmde binnenruimte en de isolatie in. Alleen op deze positie kan het alle waterdamp tegenhouden.
Wat als het dampscherm verkeerd zit?
Een dampscherm aan de verkeerde kant van de isolatie veroorzaakt meer problemen dan het oplost. Waterdamp kan dan wel de isolatie in, maar niet meer naar buiten. Het vocht blijft gevangen en hoopt zich op in de constructie.
Ook een dampscherm met gaten, scheuren of slecht afgeplakte naden werkt niet naar behoren. Waterdamp vindt elke opening en concentreert zich juist op die plekken. Zorgvuldige installatie met goede tape en kit is daarom essentieel.
Gevolgen van verkeerde dampbeheersing
Verkeerde of ontbrekende dampbeheersing leidt tot een cascade van problemen die vaak pas na jaren zichtbaar worden. De schade kan dan al aanzienlijk zijn en dure reparaties vereisen. Veel voorkomende vochtproblemen bij dakisolatie zijn direct te herleiden naar fouten met het dampscherm.
Condensatie in de constructie
Condensatie ontstaat wanneer waterdamp afkoelt tot onder het dauwpunt en druppels vormt. In een dakconstructie gebeurt dit meestal in of achter de isolatie, waar het koud genoeg is. Het probleem met condensatie in de dakconstructie is dat het onzichtbaar blijft totdat de schade ernstig is.
Natte isolatie verliest een groot deel van zijn isolerende werking. Minerale wol kan tot 80% van zijn R-waarde verliezen wanneer het nat wordt. De energiebesparing die je verwachtte, blijft dan uit.
Schimmel en houtrot
Aanhoudend vocht in de constructie leidt tot schimmelgroei op houten onderdelen. Schimmel verschijnt vaak eerst op de gordingen en spanten, waar het hout het langst nat blijft. De donkere plekken en muffe geur zijn meestal de eerste zichtbare signalen.
Houtrot is het eindstadium van vochtschade. Wanneer hout langdurig vochtig blijft, beginnen schimmels het af te breken. Dit tast de draagkracht van de constructie aan en kan in ernstige gevallen tot gevaarlijke situaties leiden. Herstel van houtrot is kostbaar en ingrijpend.
Wat is de Sd-waarde?
De Sd-waarde is de maat voor de dampdichtheid van een materiaal. Het getal geeft aan hoeveel meter stilstaande lucht dezelfde dampweerstand zou bieden als het betreffende materiaal. Een hogere Sd-waarde betekent dat het materiaal minder waterdamp doorlaat.
Een typisch dampscherm voor dakisolatie heeft een Sd-waarde van 18 meter of hoger. Dit betekent dat het even dampdicht is als een laag stilstaande lucht van 18 meter dik. Voor de meeste situaties is een Sd-waarde van 50 tot 100 meter aan te raden.
De Sd-waarde hangt samen met de mu-waarde (μ) van een materiaal. Materialen met een μ-waarde boven 50 worden als dampdicht beschouwd. PIR-isolatie heeft bijvoorbeeld een μ-waarde van 50 tot 100, wat betekent dat dit materiaal zelf al behoorlijk dampdicht is. De keuze tussen dampopen en dampdicht folie hangt af van de totale constructie-opbouw en het gebruikte isolatiemateriaal.