Vogels onder het dak

Vogels zoeken regelmatig beschutting onder daken en in dakconstructies om te nestelen. Dit kan overlast veroorzaken door geluiden, uitwerpselen en schade aan isolatiemateriaal. Veel vogelsoorten zijn echter wettelijk beschermd, vooral tijdens het broedseizoen. Dit betekent dat je niet zomaar nesten mag verwijderen of vogels mag verjagen. Dit artikel legt uit welke vogels voorkomen, wanneer je maatregelen mag nemen en hoe je vogels effectief weert zonder de wet te overtreden.

Welke vogels nestelen onder daken?

Daken bieden vogels een beschutte plek om te broeden en te schuilen. De ruimte tussen dakpannen, in dakgoten of onder dakranden is ideaal voor verschillende soorten. Geluidsoverlast door getjilp of getrippel is vaak het eerste teken dat er vogels onder je dak zitten.

Mussen

De huismus is de meest voorkomende vogel onder daken in Nederland. Deze kleine bruingrijze vogels nestelen bij voorkeur in holtes onder dakpannen of in openingen bij de dakgoot. Mussen leven in groepen en kunnen met meerdere nesten tegelijk onder één dak zitten.

Mussennesten zijn herkenbaar aan rommelige verzamelingen van stro, veertjes en ander materiaal. De vogels zijn het hele jaar actief en kunnen meerdere keren per seizoen broeden.

Spreeuwen

Spreeuwen zijn iets grotere vogels met een glanzend zwart verenkleed met witte spikkels. Ze nestelen graag in grotere holtes onder daken, vooral in oudere woningen met ruime openingen. Spreeuwen produceren veel lawaai en kunnen aanzienlijke hoeveelheden uitwerpselen achterlaten.

Deze vogels zijn trekvogels, maar een deel van de populatie blijft het hele jaar in Nederland. In het broedseizoen van maart tot juli zijn ze het meest actief rond nesten.

Gierzwaluwen

Gierzwaluwen zijn donkere vogels met lange, sikkelvormige vleugels die je vaak hoog door de lucht ziet scheren. Ze nestelen uitsluitend in gebouwen, vaak onder dakpannen of in speciale nestkasten. Gierzwaluwen zijn strikte zomergasten en verblijven van mei tot augustus in Nederland.

Deze vogels zijn bijzonder beschermd omdat hun populatie achteruitgaat. Het verwijderen van gierzwaluwnesten is streng verboden, zelfs buiten het broedseizoen.

Andere soorten

Naast mussen, spreeuwen en gierzwaluwen kunnen ook andere vogels onder daken nestelen. Duiven zoeken vooral platte daken en dakgoten op. Kauwen en eksters nestelen soms in schoorstenen of onder dakranden.

Roofvogels zoals torenvalken gebruiken incidenteel hoge gebouwen als nestplaats. Voor al deze soorten gelden vergelijkbare beschermingsregels als voor de meer voorkomende dakbewoners.

Wettelijke bescherming van vogels

Alle inheemse vogelsoorten in Nederland zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming. Dit betekent dat je vogels niet mag doden, vangen of verstoren, en hun nesten niet mag beschadigen of verwijderen. Deze bescherming geldt het hele jaar door, maar is extra streng tijdens het broedseizoen.

Broedseizoen

Het officiële broedseizoen loopt van 15 maart tot 15 juli, al kunnen sommige soorten eerder of later broeden. Tijdens deze periode is het verboden om werkzaamheden uit te voeren die broedende vogels verstoren. Dit geldt ook voor dakisolatie en andere renovatiewerkzaamheden.

Plan je dakwerkzaamheden daarom bij voorkeur buiten het broedseizoen. Als je toch moet werken tijdens deze periode, moet je vooraf controleren of er actieve nesten aanwezig zijn.

Beschermde soorten

Sommige vogelsoorten hebben extra bescherming omdat ze zeldzaam zijn of achteruitgaan in aantal. Gierzwaluwen en huismussen behoren tot deze categorie. Bij deze soorten mag je zelfs buiten het broedseizoen geen nesten verwijderen als ze jaarlijks terugkomen naar dezelfde plek.

De provincie kan ontheffing verlenen voor werkzaamheden, maar hier zijn strenge voorwaarden aan verbonden. Meestal moet je dan compenserende maatregelen nemen, zoals het plaatsen van nestkasten.

Boetes bij overtreding

Overtreding van de Wet natuurbescherming kan leiden tot forse boetes. Voor particulieren kunnen boetes oplopen tot enkele duizenden euro’s. Bij opzettelijke vernieling van nesten van beschermde soorten zijn de straffen nog hoger.

Bedrijven die werkzaamheden uitvoeren kunnen ook aansprakelijk worden gesteld. Het is daarom belangrijk dat zowel opdrachtgevers als uitvoerders op de hoogte zijn van de regels.

Wanneer mag je actie ondernemen?

Het nemen van maatregelen tegen vogels is alleen toegestaan op specifieke momenten en onder bepaalde voorwaarden. De timing van isolatiewerkzaamheden is cruciaal om problemen met de wet te voorkomen. Door buiten het broedseizoen te werken, heb je de meeste vrijheid om preventieve maatregelen te nemen.

Buiten het broedseizoen

De beste periode voor het weren van vogels is van half juli tot begin maart. In deze periode zijn de meeste vogels niet actief bezig met broeden. Je mag dan openingen afdichten, vogelnetten plaatsen en andere preventieve maatregelen nemen.

Let wel op soorten die hun nest het hele jaar gebruiken. Gierzwaluwnesten en mussennesten mogen ook buiten het broedseizoen niet verwijderd worden als de vogels er jaarlijks terugkeren.

Controle op actieve nesten

Voordat je werkzaamheden start, controleer je altijd of er actieve nesten aanwezig zijn. Kijk naar de activiteit van vogels rond mogelijke nestplaatsen. Let op vogels die met voedsel of nestmateriaal aan- en afvliegen.

Bij twijfel kun je een ecoloog inschakelen voor een nestinspectie. Dit is vooral aan te raden bij grotere renovatieprojecten of wanneer je beschermde soorten vermoedt.

Vogels weren

Het weren van vogels begint met het ontoegankelijk maken van potentiële nestplaatsen. Preventieve maatregelen zijn effectiever dan het verjagen van vogels die zich al gevestigd hebben. Door slim te werk te gaan, voorkom je overlast zonder de wet te overtreden.

Openingen afdichten

De meest effectieve maatregel is het afdichten van alle openingen waar vogels door kunnen. Gebruik daarvoor gaas, vogelwerende strips of speciale roosters. Het voorkomen van dit soort problemen begint bij een goede afwerking van de dakconstructie.

Controleer vooral de randen van dakpannen, openingen bij de dakgoot en kieren rond loodslabben. Zorg dat de afdichting stevig is en niet door vogels kapotgepikt kan worden.

Vogelnetten en pinnen

Vogelnetten zijn effectief om grotere oppervlakken te beschermen, zoals platte daken of balkons. Zorg dat het net strak gespannen is zodat vogels er niet onder kunnen komen. Gebruik netten met een maaswijdte die past bij de vogelsoort die je wilt weren.

Vogelwerende pinnen zijn geschikt voor smalle richels en dakranden. De pinnen maken het onmogelijk voor vogels om te landen en te nestelen. Kies voor RVS pinnen die niet roesten en lang meegaan.

Alternatieve nestkasten

Het plaatsen van alternatieve nestkasten is een diervriendelijke manier om vogels weg te houden van ongewenste plekken. Door aantrekkelijke nestgelegenheid elders aan te bieden, kiezen vogels vaak voor de nestkast in plaats van een opening in je dak.

Nestkasten zijn verkrijgbaar voor verschillende soorten, van mussen tot gierzwaluwen. Hang de kasten op een beschutte plek, bij voorkeur op het noordoosten om oververhitting te voorkomen.

Wat te doen bij een actief nest?

Ontdek je een actief vogelnest onder je dak, dan mag je dit niet verstoren of verwijderen. Wacht tot het broedseizoen voorbij is en de jongen zijn uitgevlogen. Dit duurt meestal enkele weken tot een paar maanden, afhankelijk van de soort.

In de tussentijd kun je de overlast beperken door beschermende maatregelen te nemen. Leg plastic folie onder het nest om uitwerpselen op te vangen. Accepteer tijdelijke geluidsoverlast als onderdeel van het samenleven met de natuur.

Na het broedseizoen kun je alsnog maatregelen nemen om herhaling te voorkomen. Ruim het oude nest op en dicht de opening af voordat de vogels volgend jaar terugkeren. Bij jaarlijks terugkerende soorten zoals gierzwaluwen moet je eerst ontheffing aanvragen bij de provincie.

Twijfel je over de beste aanpak, raadpleeg dan een erkend ecologisch adviesbureau. Zij kunnen helpen met een plan dat zowel effectief is als voldoet aan de wet.